|
|
7. Luchtwegverwijdende therapie
In het algemeen reageren niet-allergische en oudere mensen beter op anticholinergica, allergische en jonge mensen beter op bètamimetica. Het betere effect van anticholinergica bij ouderen heeft onder andere te maken met het feit, dat met het stijgen van de leeftijd het aantal cholinerge receptoren nagenoeg hetzelfde blijft, terwijl het aantal bèta 2-adrenerge receptoren afneemt.
A. Bètamimetica (β2-sympathicomimetica, β2-agonisten)
Bètamimetica zijn bij astma de meest effectieve bronchusverwijders. β2-receptoren bevinden zich overal in de long.
Kortwerkende (snelwerkende) bètamimetica
Ze zijn eerste keus op alle leeftijden. Ze geven een snelle en effectieve verwijding van de luchtwegen. Effect is merkbaar binnen enkele minuten. Binnen 10 minuten is 80-90% van het effect bereikt en na 1 uur is het effect optimaal. Het effect houdt 4-6 uur aan. Bijwerkingen soms: tremor, palpitaties. Overzicht kortwerkende bètamimetica.
| salbutamol
| poederinhalator
Novolizer, Cyclocaps, Diskus
| 100, 200 en 400
| 1-4 dd 100-400
| 1600
|
| salbutamol
| dosisaerosol; Autohaler
| 100 en 200
| 4 dd 100-200
| 1600
|
| terbutaline
| poederinhalator
Turbuhaler
| 250 en 500
| 4 dd 250-500
| 4 dd 1000
|
Langwerkende bètamimetica
De werking van formoterol treedt binnen 1-3 minuten in en duurt tot circa 12 uur. De werking is dosisafhankelijk. Salmeterol werkt na 10-20 minuten in en werkt ook tot circa 12 uur. Bijwerkingen soms: tremor, palpitaties. Overzicht langwerkende bètamimetica.
Bij astma kunnen langwerkende bètamimetica aan inhalatiecorticosteroïden worden toegevoegd, als een goed ingestelde behandeling met corticosteroïden onvoldoende effect heeft. Zie stappenplan stap 3. Voor monotherapie met deze middelen wordt internationaal geen plaats gezien.
| formoterol
| poederinhalator
Turbuhaler, Clickhaler, Novolizer
| 6 en 12
| 2 dd 6-12
| 48
|
| formoterol
| dosisaerosol
| 12
| 2 dd 12
| 48
|
| salmeterol
| dosisaerosol
| 25
| 2 dd 25
| 100
|
| salmeterol
| poederinhalator
Diskus
| 50
| 2 dd 50
| 100
|
B. Anticholinergica (parasympaticolytica)
Het kortwerkende anticholinergicum ipratropium geeft een bronchusverwijdend effect bij jong en oud. De werking treedt met circa 20-30 minuten in, is maximaal na 1-2 uur en houdt 4-6 uur aan. Daarnaast bewerkstelligt het een afname van de frequentie en ernst van het hoesten en een vermindering van de hoeveelheid sputum. Dit laatste effect ontbreekt bij bètamimetica. Bijwerkingen soms: droge mond, rare smaak, hoofdpijn. Overzicht anticholinergica.
Anticholinergica zijn bij astma geen eerste keus wegens het traag intredende effect. Bij patiënten ouder dan 60 jaar met intermitterend astma kan eventueel met een anticholinergicum in plaats van een bètamimeticum gestart worden
Bij acute exacerbaties kan toevoegen van ipratropium per inhalatie aan bètamimetica een additioneel bronchusverwijdend effect geven.
| ipratropium
| dosisaerosol
| 20
| 4 dd 1-2 inhalaties
| 320
|
| ipratropium
| poederinhalator
Inhaletten, Cyclocaps
| 40
| 4 dd 1(-2) inhalettes
| 320
|
C. Combinatie anticholinergicum met bètamimeticum
Het kan zinnig zijn beide middelen te combineren, doordat een bčtamimeticum voornamelijk op de grotere luchtwegen werkt en een anticholinergicum op de kleinere luchtwegen. Bovendien werken ze op verschillende plaatsen. Als de combinatie nodig is, kan met een combinatiepreparaat het aantal inhalaties gehalveerd worden. Het is niet aangetoond dat de combinatietherapie andere voordelen biedt boven toediening van de middelen apart. Overzicht combinaties anticholinergicum met bètamimeticum.
| Berodual®
| fenoterol 100 µg + ipratropium 40 µg
| inhalette
| 3-4 dd 1 inhalette
|
| Berodual®
| fenoterol 50 µg + ipratropium 20 µg
| dosisaerosol
| 3-4 dd 2 inhalaties
|
| Combivent®
| salbutamol 120 µg + ipratropium 20 µg
| dosisaerosol
| 1-2 dd 1 inhalatie
|
D. Xanthinederivaten
Deze worden niet meer geadviseerd vanwege een te geringe therapeutische breedte.
|
