9. Diabetes mellitus insuline

Patiënten behandeld met insuline dienen tijdens de ramadan overdag de 'voor-de-maaltijd'-insulines weg te laten of te verminderen, met aanpassing van hun traagwerkende insulines ter compensatie. Uiteraard is het frequent controleren van de bloedglucoses nuttig om een ontregeling te voorkomen.

Hieronder volgen een aantal algemene tips die gebruikt kunnen worden bij het advies omtrent insulinegebruik. De aanbevelingen zijn niet 'evidence based', maar wel 'empirical based'.

• 1 dd insulineregime voor de nacht: kan zo gehouden worden. Indien hypo's optreden de dosering met 1/3 verminderen.
  
  
• 2 dd insulineregime met mix-insulines: het probleem met de mix-insuline 's ochtends is het ontbreken van de middag maaltijd. Een oplossing voor dit probleem is om in deze perioden 's ochtends alleen gebruik te maken van (ultra)kortwerkende insuline. Bijvoorbeeld een mixverhouding van 20 E 30/70 's ochtends kan omgezet worden in 6 E (ultra) kortwerkend insuline (30% van 20 E), waarna frequente controles nodig zijn. Nogal eens zal deze startdosering te laag zijn (omdat tijdens de ramadan 's ochtends het meest wordt gegeten), echter hoger starten zal de kans op een hypo vergroten. De avondmix kan zo blijven.
  
  
• 4 dd insulineregime: niet eten is niet spuiten, dus waarschijnlijk de middaginsuline staken en de overige kunnen worden gehandhaafd. Frequente controle van de bloedglucosewaarden (nuchter, voor de avondmaaltijd en voor het slapen) zijn aan te bevelen. Zo nodig kan de insulinedosering aangepast worden. Indien mensen 's ochtends meer eten dan 's avonds kan het nodig zijn de insulinedoseringen voor deze maaltijden om te draaien. Het is verstandig dit uit te vragen.

Praktisch zijn de verschillende aanbevelingen als volgt samengevat in onderstaande tabel.

Omzetschema insulines

Soort Insuline	Voor de ramadan	Tijdens de ramadan	Opmerking
1x daags schema: langwerkende insuline (Insulatard®, Humiline®, Lantus® of Levemir®)	bij ontbijt, avondmaaltijd of voor het slapen gaan	Insulatard® en NPH verplaatsen naar de avondmaaltijd (ervoor of vlak erna); Lantus® en Levemir® voor het slapen gaan, eventueel adviseren om vroeger in de avond te spuiten	alert zijn op hypo's; wanneer in de ochtend hypo's optreden eventueel de insulinedosering met 1/3 verminderen
2x daags schema: mixinsuline (Mixtard® 30/70, Humamix® 25/75 etc.)	ochtend: mixinsuline avondmaaltijd: mixinsuline	ochtend: ultrakortwerkend: Humalog® / Novorapid® avond: mixinsuline	de mixverhouding, o.b.v de curven eventueel aanpassen; soms is een iets meer kortwerkende en iets minder langwerkende combinatie nodig (bv.mix 50/50) bij 30/70 'smorgens alleen het kortwerkende deel geven, de avonddosering intact laten. alert zijn op hypo's
4x daags schema: 3x Actrapid® / Novorapid® 1x Insulatard® / Lantus® / Levemir® / Humuline®	ontbijt: Actrapid® lunch: Actrapid® avondmaaltijd: Actrapid® voor het slapen gaan: Insulatard® / Lantus® / Levemir® of Humuline®	ontbijt: Novorapid® lunch: niets avondmaaltijd: Novorapid of Actrapid voor het slapen gaan: Insulatard ®/ Lantus® / Humuline® / Levemir®	alert zijn op hypo's bij de (ultra)kortwerkende insulines: in principe is niet eten niet spuiten, frequente controle nuchter, avondmaaltijd en 's nachts op geleide van de bloedsuikers de insulinedosering aanpassen.
4x daags schema: 3x Novorapid® / Humalog® 1x Insulatard® / Lantus® / Levemir®	ontbijt: Novorapid® / Humalog® lunch: Novorapid® / Humalog® avond: Novorapid® / Humalog® voor het slapen gaan: Insulatard® / Lantus® / Levemir® en Humuline®	ontbijt: Novorapid® / Humalog® lunch: niets avondmaaltijd: Novorapid® / Humalog® voor het slapen gaan: Insulatard® / Lantus® / Levemir® en Humuline®	alert zijn op hypo's bij de (ultra)kortwerkende insulines: in principe is niet eten niet spuiten, frequente controle nuchter, avondmaaltijd en 's nachts. op geleide van de bloedsuikers de insulinedosering aanpassen.
Actrapid® / Novomix®: half uur voor het eten spuiten Mixtard® / Novorapid®: vlak voor of tijdens het eten spuiten

Bron: Slotervaartziekenhuis. In blauw toevoegingen van de auteur.